Języki z wody

Języki z wody to instalacja audio-wideo, w której Bogna Burska i Daniel Kotowski poszukują alternatywnych sposobów komunikacji inspirowanych życiem więcej-niż-ludzkim. Społeczny Chór w Ruchu, tworzony przez osoby słyszące i Głuche, wykonuje tu interpretacje kodów komunikacyjnych i pieśni wielorybów — jednocześnie w językach fonicznym angielskim i międzynarodowym migowym (IS), budując wizualno-przestrzenno-dźwiękowe fantazje na temat ich możliwych tłumaczeń. Instalacja oddziałuje na wielu poziomach – obrazu (zdjęcia: Magda Mosiewicz), ruchu (choreografia: Alicja Czyczel), dźwięku (kompozycja: Aleksandra Gryka) oraz fizycznego doświadczenia fal akustycznych.

Inspiracją dla projektu są legendarne nagrania Rogera Payne’a Songs of the Humpback Whale (1970), które doprowadziły do zakazu polowań na wieloryby i uratowały je od zagłady. Złożone dźwięki tych pieśni przypomniały światu o inteligencji i bogactwie kultur zwierząt, pokazując, że sztuka może ocalać głosy, które wcześniej pozostawały niesłyszalne.

Języki z wody to opowieści o utracie, ale też odbudowie kultur i współczesnej pracy nad odzyskiwaniem języków zmarginalizowanych przez dominujące narracje. To historia pracy Payne’a i znaczenia opracowanych przez niego nagrań. To wątek nowych i nieznanych (a może starych i odradzających się) zgromadzeń setek żyjących zazwyczaj samotnie humbaków u zachodnich wybrzeży Afryki. To tworzenie utworów na qilaat — rytualny bęben rdzennych mieszkańców Grenlandii, mimo że nikt nie zna jego brzmienia sprzed brutalnej kolonizacji. To praca nad przywróceniem Hand Talk — Plains Indian Sign Language — uniwersalnego języka migowego słyszących i Głuchych rdzennych mieszkańców Wielkich Równin Ameryki Północnej. To opowieść o wyrywaniu się z opresji fonocentrycznego treningu i budowaniu podmiotowości Głuchych. To powracająca feministyczna figura niesionej na grzbiecie wieloryba whaleriderki, inspirowana nowozelandzkim mitem. Przywołane historie pozwalają myśleć, mimo wszystko, o alternatywach dla świata — możliwościach odbudowy tego, co uległo rozpadowi lub zniszczeniu przez dominujące głosy. Można by zapytać za Sabriną Imbler: „Jak będzie wyglądało wasze odrastanie? W jak wielu kierunkach i na jak wiele sposobów?”.

Zgodnie z ideą Deaf Gain głuchota rozumiana jest tu nie jako niepełnosprawność, lecz jako odrębna kultura i tożsamość oferująca nowe perspektywy i formy ekspresji. Znaczna część materiału zrealizowana została w wodzie — środowisku, w którym osoby Głuche mogą swobodnie komunikować się językiem migowym, podczas gdy osoby słyszące wydają tylko zdeformowane dźwięki. Granica między powietrzem a wodą stała się przestrzenią eksperymentów komunikacyjnych, swoistym lustrem, w którym spotkają się różne języki, ciała i sposoby odczuwania.

Koyo Kouoh w kuratorskiej koncepcji Biennale 2026, opartej na muzycznej metaforze „tonacji molowej”, zaprasza nas do spotkania z tym, co delikatne i na co dzień pomijane — z cichszymi głosami, zaniedbanymi narracjami, mikropamięciami. Zachęca do rozwijania subtelnych form oporu, wrażliwych eksperymentów, budowania polifonicznych partytur rezonujących ze sobą społeczności. Instalacja Języki z wody rozwija tę ideę, podejmując próbę przełamania wyobrażeń o granicach komunikacji i tworzenia podmiotowych wspólnot, uwzględniających różnorodne perspektywy. W proponowanej wersji przyszłości — także perspektywy zwierząt.